'Uzak komşu'nun kaçak gurbetçileri hep tedirgin yaşıyor

Siyasilerin her krizde Ermenistan'a geri göndermekle tehdit ettiği kaçak Ermenilerin yüzde 94'ü kadın

TARIK IŞIK


ANKARA - Türk kamuoyu onların varlığından ilk defa dönemin Başbakanı Tansu Çiller 2000 yılında ABD Temsilciler Meclisi’nde görüşülen ‘Ermeni Soykırımı Tasarısı’na tepki gösterirken haberdar oldu. Yakın dönemde Başbakan Tayip Erdoğan, “Türkiye’de 40 bin kaçak Ermenistan vatandaşı var. Biz onları geri göndermiyoruz. Ancak gerekirse geri de göndeririz. Ama bunu insani bulmuyoruz” diyerek aba altından sopa gösterdi. Daha sonra AKP Düzce Milletvekili ve TBMM AB Uyum Komisyonu Başkanı Yaşar Yakış ‘kaçak’ sayısını 70 bin olarak açıkladı ve Erdoğan’ın ‘gerekirse göndeririz’ tehdidini yineledi. CHP Milletvekili Şükrü Elekdağ da ‘70 bin kaçak Ermenistanlıyı kademeli olarak ülkelerine göndermek’ten bahsetti.

Türkiye ile Ermenistan arasındaki diploması oyununda ‘koz’ haline getirilmeye çalışılan Ermenistanlı kaçak işçiler ile ilgili ilk bilimsel araştırmayı yapan Alin Ozinian’ın derlediği bilgiler çarpıcı. Ermenistan’da faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu Avrasya Ortaklık Vakfı’nın (Eurasia Partnership Foundation) projesini hayata geçiren Ozinian, kaçaklar hakkında resmi verilere ulaşmanın zorluğuna dikkat çekiyor. Ozinian, sınırlardan, 2000-2008 arasındaki giriş ve çıkış yapanların kayıtlarının araştırılması sonucu 6 bin Ermenistan vatandaşının Türkiye’ye girdikten sonra dönmediğini tespit etmiş. Ozinian, Türkiye’deki kaçak Ermenistan vatandaşlarının 12 bin civarında olduğunu tahmin ediyor.

300 kişiyle anket, bunlardan 80’i ile de bire bir söyleşi yaptığını anlatan Ozinian, kaçaklarla ilgili bilgi eksikliğine dikkat çekerken, iki ülke arasındaki politik çekişmeler sırasında gündeme gelmelerinden duyduğu rahatsızlığı da gizlemiyor.

20 dolarlık vizeyle...

Ozinian, Ermenistan vatandaşlarının neden Türkiye’yi tercih ettikleriniyse şöyle anlatıyor:
“Türkiye’ye gelmek ucuz ve kolay. 20 dolara aldıkları vize ve bir otobüs biletiyle Gürcistan üzerinden giriyorlar. Daha önceden Türkiye’ye gelen Ermenistan vatandaşları da burada yardım ediyor. Genellikle evlerde temizlikçi ve yardımcı olarak çalışıyorlar. Bunun dışında, mesela Laleli’de, Rusya ile ticaret yapan konfeksiyon dükkânlarında Rusça bildikleri için tezgâhtar olarak çalışıyorlar. Çok azı da fabrikalarda veya sezonluk olarak Antalya’da otellerde çalışıyorlar. Çoğunun Ermenistan’da aileleri var. Ayda, 600-1000 dolar arası kazanıyorlar. Kendilerine harçlık alıyorlar, kalanını Ermenistan’a, eşine-çocuğuna gönderiyorlar. 25-35 yaş grubundakiler ise genelde evlenerek ‘hayatlarını kurtarmak için’ geliyorlar. Genelde hepsi yükseköğrenim aldığını söylüyor. Kaçakların yüzde 94’ü kadın ve 35-55 yaş aralığındalar. Erkekler, genellikle eşleri ile geliyorlar. Çok az bir kısmı kuyumculuk sektöründe çalışıyor.
Yaklaşık yüzde 60’ı cemaatin yanında çalışıyor. Ama son yıllarda birçoğu da Türkler ile birlikte çalışmaya başladı ve çok memnunlar. Hatta bazıları Türkiyeli Ermenilerden daha çok memnun olduğunu söylüyor. ‘Türklerle sorunumuz yok’ diyorlar. Kültürel değerler, mutfak aynı olduğu için Ermeniler tercih ediliyor. Doğu Ermenisi oldukları için Türkiyeli Ermenilerle sorunlar yaşadıklarını söylüyorlar. Türkiyeli Ermeniler, “Sovyet sisteminde yetişmiş bir halksınız. Avrupai değerleriniz yok. Biz daha Batılıyız” diyor. Kaçaklardan kaç tanesinin çocuk olduğunu bilmiyoruz. Ancak 500-700 arasında olduğunu tahmin ediyoruz. Çocukların okula gidememesi çok büyük sorun. Kendi aralarında sınıflar kurmuşlar. Türkçeyi sokakta öğrenebildikleri için genç kızlar çocuklara Ermenice öğretiyorlar. ‘Herkes bizim kim olduğumuzu çok iyi biliyor. Ama bir şeye karışmıyorsanız sizi rahatsız etmiyorlar’ diyorlar. Bazıları ise ‘akşam 6’dan sonra hava karardıktan sonra sokağa çıkmıyorum’ diyor.”

Radikal